You're Javascript is disabled. Please enable it!

Cirkel van Loeser

Langdurige pijn heeft steeds opnieuw negatieve gevolgen: gezin, relaties, werk, hobby’s enzovoort. Deze gevolgen van pijn zijn beschreven met de zogenaamde cirkel van Loeser.

Pijnmodel

cirkel_van_loeser.gifEen hulpmiddel om een negatieve spiraal te herkennen en te voorkómen is de cirkel van Loeser. Dit is een ‘pijnmodel’ dat uit vier cirkels bestaat die in elkaar liggen. Deze cirkels stellen vier ‘onderdelen’ van pijn voor.

De eerste twee cirkels beschrijven de lichamelijke kant van de pijn: de lichamelijke beschadiging en de gewaarwording van pijn in de hersenen. Daarover hebben we elders al geschreven.

Een negatieve spiraal kan in de derde en vierde cirkel ontstaan. Deze cirkels geven de pijnbeleving en het pijngedrag weer: de psychische en sociale kanten van pijn, zoals we die eerder tegenkwamen in het biopsychosociale model van pijn.

Pijnbeleving: de psychische kanten van pijn

Met de psychische kanten van de pijn worden onder meer de gevoelens bedoeld, die door de pijn opgeroepen kunnen worden. Vaak zijn deze negatief: angst, boosheid, verdriet, schuldgevoelens enzovoort. Negatieve gevoelens over de pijn kunnen de pijn erger maken: omdat de pijn steeds opnieuw negatieve gevoelens oproept, gaat u de pijn steeds meer aan deze gevoelens vastknopen. Pijn ‘voelen’ betekent dan ook angst voelen, boosheid voelen enzovoort. Op die manier wordt de pijn steeds moeilijker te verdragen.

Uw karakter

Ook uw persoonlijkheid of karakter behoort tot de psychische kanten van de pijn. De een verdraagt pijn makkelijker dan de ander en maakt er niet zo’n punt van. Mensen verschillen nu eenmaal sterk: ze zijn geduldig of juist niet, laten snel blijken dat ze pijn hebben of juist niet, vragen gemakkelijk om hulp of juist niet enzovoort. Al dit soort trekken heeft invloed op de pijnbeleving.

“Ik ben opgevoed met het idee dat echte kerels niet laten merken dat ze pijn of verdriet hebben. Dat voel ik eigenlijk nog steeds zo. Ik heb de neiging om me groter te houden dan ik ben. Soms zit ik zogenaamd vrolijk met iemand te praten terwijl ik van binnen een potje zit te janken…”

Uw gedachten over de pijn

De gedachten die u over uw pijn heeft, hebben ook invloed op de manier waarop u de pijn ervaart.

Gedachten staan niet op zichzelf: ze roepen gevoelens op. Bovendien hebben gedachten invloed op uw gedrag. Bijvoorbeeld: u denkt dat u niet goed bent in dansen (gedachte), daarom voelt u zich onbeholpen op de dansvloer (gevoel) en gaat u zo snel mogelijk weer langs de kant zitten (gedrag). Het doet er niet toe of u inderdaad niet kunt dansen. Misschien kunt u heel goed dansen; zolang u echter denkt dat u geen goede danser bent, zult u zich onbeholpen voelen op de dansvloer en liever aan de kant blijven zitten.

Bij pijn kunnen dit soort zaken ook een rol spelen. U heeft immers allerlei gedachten over uw pijn. Voorbeelden zijn:

  • Als ik me inspan, wordt de pijn erger...
  • Vrienden vinden me een spelbreker omdat ik door de pijn wel eens een uitje moet laten schieten...
  • Ik moet perfect presteren, omdat ik door mijn pijn vaker dan anderen moet verzuimen en daarom wordt gezien als een ‘zwakke’ werknemer...

Deze gedachten leiden tot gevoelens. Om dezelfde voorbeelden aan te houden:

  • Als ik ga wandelen, ben ik bang dat de pijn erger wordt...
  • Ik voel me schuldig als ik weer een uitje af moet zeggen...
  • Ik voel me op mijn werk vaak onder druk staan...

En deze gevoelens leiden tot een bepaald gedrag. In de gegeven voorbeelden:

  • Ik ga liever helemaal niet meer wandelen...
  • Ik zeg liever meteen dat ik niet mee uitga...
  • Ik werk regelmatig ’s avonds en in de weekeinden, zodat mijn werk perfect is...

In al deze voorbeelden doet het er niet toe of uw gedachten juist zijn.

  • U gaat niet meer wandelen omdat u denkt dat wandelen de pijn erger kan maken, niet omdat dit daadwerkelijk zo is. (Want: hoe lang is het geleden dat u een wandelingetje maakte?...)
  • U gaat niet meer uit omdat u denkt dat uw vrienden u een spelbreker vinden als u af moet haken, niet omdat uw vrienden dat werkelijk denken... (Want: heeft u uw vrienden wel eens gevraagd of ze u een spelbreker vinden?...)
  • U wilt perfect presteren omdat u denkt dat uw collega’s u ‘zwak’ vinden, niet omdat dit echt zo is. (Want: hebben ze u ooit ‘zwak’ genoemd?...)

In al deze voorbeelden zijn de gevolgen van uw gedrag negatief; ze dragen bij aan de negatieve spiraal:

  • u gaat nooit meer wandelen...
  • u gaat nooit meer uit...
  • u zet zichzelf onder druk en werkt te hard...

Pijngedrag: de sociale kanten van pijn

  • In de vierde cirkel van Loeser staat het pijngedrag: het gedrag dat u laat zien als u pijn heeft. Dit gedrag wordt sterk beïnvloed door uw sociale omstandigheden. Hieronder worden hiervan enkele voorbeelden gegeven.
  • Als u een alleenstaande, werkende moeder bent, kunt u het zich niet veroorloven om de hele dag op bed te liggen. U gedraagt zich daarom heel anders dan iemand die zich dit wel kan veroorloven.
  • De cultuur waarvan u deel uitmaakt heeft grote invloed. Nederlandse mensen zijn geneigd niet teveel van hun pijn te laten merken: we leren van jongs af aan om ons ‘flink’ te houden. Bij Marokkaanse mensen ligt dat heel anders; in de Marokkaanse cultuur is het veel gebruikelijker pijn juist te tonen.
  • Uw godsdienst kan een rol spelen. In sommige christelijke kerken wordt pijn gezien als straf van God. Daardoor kan pijn moeilijk te verdragen zijn, bijvoorbeeld omdat u zichzelf erg schuldig voelt. Of misschien maakt het de pijn beter te verdragen, omdat u denkt dat de last die u op aarde moet dragen, u dichter bij het Paradijs brengt.
  • Ook de reacties van de omgeving spelen een grote rol. Als uw partner bereid is allerlei huishoudelijke taken van u over te nemen, is het voor u veel makkelijker op de bank te blijven zitten.

Onbegrip

Waarschijnlijk zult u zo nu en dan merken dat anderen geen begrip hebben voor uw pijn. Omdat pijn meestal niet zichtbaar is, komt onbegrip regelmatig voor.

Reacties van onbegrip kunnen hard aankomen. U merkt opeens dat anderen u zien als een ‘aansteller’. Het vervelende is dat reacties van onbegrip op hun beurt bij uzelf verkeerde reacties op kunnen roepen. Bijvoorbeeld: om maar niet te verzuimen op uw werk, neemt u meer pijnstillers dan uw arts heeft voorgeschreven. Het gevolg kan zijn dat u steeds meer medicijnen gaat gebruiken.

“Toen ik ontdekte dat een van mijn collega’s mijn pijn als smoesje zag, was ik daar echt even van slag van. Hij geloofde werkelijk dat ik mijn pijn voorwendde om onder m’n werk uit te komen. Hij zei bijvoorbeeld: het komt wel lekker uit, hè, die pijn? Ik heb het een keer naar voren gebracht in een werkoverleg. Ik heb hem - waar iedereen bij was - gevraagd of hij er echt zo over dacht. Toen hij dat toegaf, kreeg hij een aantal andere collega’s over zich heen. Die kwamen echt voor me op. Dat heeft me ongelooflijk goed gedaan. Die collega heeft later zijn excuses aangeboden en die heb ik natuurlijk aanvaard.”

Ervaren sociale steun

Artsen hebben het wel eens over de ‘ervaren sociale steun’. Hoe meer u mensen zich gesteund voelen, hoe meer ze geneigd zijn actief met hun pijn en de gevolgen van de pijn om te gaan. Gebrek aan steun – zoals kan blijken uit het onbegrip van anderen – leidt er juist toe dat mensen zich terugtrekken en meer gericht zijn op de pijn.

Negatieve spiraal

De cirkel van Loeser helpt om te begrijpen dat u door de pijn in een negatieve spiraal terecht kunt komen, waardoor de pijn een steeds grotere plaats in uw leven in gaat nemen. De cirkel laat zien dat pijn gemakkelijk tot een opeenstapeling van negatieve ervaringen kan leiden. U gaat minder ondernemen, ziet minder mensen, gaat minder werken, stopt met sporten, ziet af van een inspannende reis enzovoort. Steeds weer is de pijn een reden om af te zien van zaken die uw leven leuker maken.

En dus?...

We hebben nu een aantal zaken over pijn uitgelegd: wat pijn is, welke kanten pijn heeft, hoe pijn chronisch kan worden en hoe een negatieve spiraal kan ontstaan. Nu is de vraag: wat valt er te doen om te voorkomen dat uw pijn u de baas wordt en blijft? Positiever geformuleerd: hoe wordt en blijft u de pijn de baas?